Vài suy nghĩ về bút mài nét thanh nét đậm

Mấy năm gần đây, rộ lên phong trào luyện chữ đẹp. Chuyện về “chữ đẹp” tôi đã nói rồi (tham khảo bài viết tại đây), không muốn nói lại trong khi chưa có dịp tìm hiểu sâu hơn. Chỉ là mấy hôm nay tập thư pháp bút sắt, tự nhiên nghĩ đến vấn đề bút nét thanh nét đậm, hơi băn khoăn nên viết ra đây.

Bút mài nét thanh nét đậm, dạo này xuất hiện có vẻ nhiều gớm nhỉ! Gõ tử “nét thanh nét đậm” vào Google là ra khá nhiều trang quảng cáo bút mài thủ công viết nét thanh nét đậm. Tôi đã dùng bút đó ngày xưa, thấy có vẻ không ổn, không biết vì mình chưa mua được đồ mài “xịn” hay sao đó, nhưng viết ra rất chán.

Đầu tiên là ngòi bút dễ bị gai, vì đã bị mài. Không rõ hàng “xịn” có bị thế không. Nghe quảng cáo thì là không!

Nhưng đó không phải chuyện quan trọng bậc nhất. Chuyện quan trọng nhất là, dùng bút đó có viết đẹp hơn không. Tôi đã dùng bút đó để viết thử chữ Latin, quả thực nó tạo được nét thanh nét đậm, y như sách vở vẫn dạy, mà người viết không phải tốn công sức gì cả. Nó hợp với loại chữ đẹp một cách khuôn sáo trong sách giáo khoa và trong các lớp tập viết – thứ chữ mà tôi không thích tí nào! Tất nhiên, nét thanh nét đậm đó không phải do người viết tạo ra, mà do cây bút tạo ra, đã do cây bút tạo ra thì không thể theo đúng ý muốn của người viết; trừ phi người viết bị “đóng khung” cái ý muốn của mình vào kiểu chữ cố định trong sách giáo khoa tiểu học vẫn dạy.

Tôi tìm thử ở Trung Quốc, bút máy đại để có 2 loại, 1 loại thường, như những cây bút Hero, bút gấu mèo gì đó thời trước trẻ em vẫn bơm mực tập viết (thời chưa có bút nét thanh nét đậm chi cả); loại 2 là bút thư pháp, chuyên dùng cho thư pháp bút sắt.

Loại 1, đầu ngòi bút nhỏ, viết nét ra đều nếu dùng lực đều tay, tất nhiên ai muốn đậm thì cứ việc ấn mạnh tay hơn chút xíu. Loại này được đem mài cho đầu ngòi bút bẹt ra, rồi mài trơn đi, thành loại nét thanh nét đậm vẫn bán ngoài thị trường ở nước ta. Khi đã mài bẹt đi, thì nét kéo thẳng sẽ đậm, nét kéo ngang sẽ nhạt, người viết không cần thao tác thêm nữa.

Loại 2, tức là loại thư pháp, thì đầu ngòi bút cong lên một chút. Sở dĩ phải cong lên là vì… cần viết nét thanh nét đậm. Có thể coi loại này như loại bút nét thanh nét đậm kiểu Trung Quốc đi cũng được. Tuy nhiên, nó sẽ thanh đậm theo ý người dùng, chứ không phải là theo ngòi bút. Khi cần thanh thì cầm cây bút đứng lên, khi cần đậm thì cầm bút thoải xuống, đậm cỡ nào thì ngả xuống mức đó. Để phục vụ cho nhu cầu luyện chữ, lẽ dĩ nhiên người ta phải làm cho cây bút có khả năng thanh đậm linh hoạt, chứ không thể ép người ta viết thanh đậm theo ý của nhà sản xuất bút được.

Cứ theo ý kiến của tôi, thì loại bút nét thanh nét đậm mài thủ công ở nước ta là lợi bất cập hại! Nó làm cho người viết ỷ lại, không cố gắng, và bị bó buộc theo khuôn mẫu. Ngày trước học lớp 1 tôi vẫn dùng cây bút mực chấm mực, sau đó dùng bút máy bơm mực bình thường, và vẫn viết tốt nét thanh nét đậm.Tôi còn lo rằng, nếu cho trẻ lớp 1 sử dụng bút mài nét thanh nét đậm này, thì các em sẽ không viết cứng tay lên được, mà chỉ ỷ lại vào cây bút, sau này nét chữ sẽ yếu.

Đặc biệt có nhiều bạn mới học tiếng Trung, cho rằng nên viết chữ Hán bằng loại bút này. Chữ Hán thì càng không thể dùng bút mài loại này được, vì nét chữ Hán có kiểu “thanh đậm” hoàn toàn khác so với chữ Latin. Vì vậy, thường có ai hỏi tôi nên viết loại bút gì, tôi vẫn nói luôn là không dùng bút thanh đậm gì cả, chỉ dùng bút máy bình thường. Khi đã cứng tay có thể dùng bút chuyên để luyện thư pháp bút sắt.

Rất tiếc, tôi chưa có điều kiện khảo sát bên Tây, xem trẻ con Tây dùng bút máy viết chữ Latin thế nào, liệu các bác mài bút nước mình có xuất khẩu được bút nét thanh đậm sang bển không!

Cuối cùng, một vấn đề nữa hơi ngoài lề một chút, đó là lí do vì sao nước ta thích dùng bút thanh đậm. Đó là vì các lớp học chữ đẹp đã quá bó buộc người học vào kiểu chữ lớp 1, nên cách đơn giản nhất là mua 1 thứ bút tự động tạo nét thanh đậm, học viên khỏi phải phấn đấu nhiều, rất nhanh mà hiệu quả! Thứ nữa là các trường tiểu học thích vở sạch chữ đẹp, trăm vở như một, cũng y như việc họ thích trò ngoan, trăm đứa như một, chỉ cần ăn ngủ đúng giờ nghe lời cô giáo, không cần phát huy tinh thần sáng tạo làm gì. Các bậc phụ huynh thì lo lắng điểm môn tập viết của con em, nên cũng cuống cuồng bỏ mấy chục ngàn ra mua lấy cây bút, chờ ngày tựu trường./

(hình minh họa bổ sung sau, nửa đêm rồi, phải đi ngủ)