Đôi điều về bài bạc

Thuật ngữ về bài bạc ở trong tiếng Việt có nhiều, nhưng ít thấy có người nói tới nguồn gốc, tra cứu rất khó khăn. Hôm nay hứng thú lên tìm hiểu thử đôi chút về thuật ngữ cờ bạc, cũng tìm được một số thông tin thú vị muốn chia sẻ cùng bạn đọc.

1. Tú lơ khơ:
Ở miền Bắc nước ta, gọi bộ bài Poker là Tú-lơ-khơ, trong Nam hay gọi là “bài Tây”. Tên gọi đó từ đâu ra? Theo GS. Nguyễn Kim Thản, “bài Tây” du nhập vào miền Bắc nước ta từ khoảng những năm 1950, khi đó ta học từ chí nguyện quân Trung Quốc, mà quân đội Trung Quốc thì học từ Liên Xô. Lúc đó người Nga khi đánh bài tới con cuối, lúc quật bài xuống chiếu thường hô lên: “Vot, durak” (Xem này, thằng ngốc!). Từ “durak” chuyển qua tiếng Trung thành 杜拉克 (tu-la-khưa), và chuyển sang tiếng Việt thành “Tú-lơ-khơ”, gọi tắt là “tú”.(*)

2. Các chất bài và quân bài:
Cơ: bắt nguồn từ tiếng Pháp coeur – tức trái tim.
Dô: bắt nguồn từ tiếng PHáp carrau – ô vuông, “ca rô”.
Nhép/ tép: trèfle – cỏ ba lá. Còn gọi là “chuồn” vì nó giống chuồn chuồn.
Bích: pique – cây giáo, cây mâu.
Át: tiếng Pháp As (trong Nam hay gọi là quân Xì – cũng là từ Át-xì mà ra).
K, Q, J: còn gọi là Già, Đầm, Bồi – thực ra là nhìn hình trên lá bài mà gọi.

3. Một số từ ngữ khác:
Mạt chược: là từ gốc Hán thì rõ rồi, nhưng là từ nào? Không phải là 麻将, vì 将 không phải âm nhập, trong khi “chược” là một âm nhập, không có phương ngữ nào của Trung Quốc đọc chữ 将 giống như “chược”. Từ gốc là 麻雀 (ma tước), là tên gốc của 麻将. (tuy nhiên, từ “ma” chuyển sang “mạt” cũng cần phải giải thích)
Ù: bắt nguồn từ mạt chược. Khi cỗ bài không còn bài lẻ nữa thì thắng, gọi là 和 (hú). Từ này du nhập vào bài phỏm.
Phỏm: nghi ngờ bắt nguồn từ 碰, là thuật ngữ trong mạt chược, khi ăn được một quân để thành bộ ba thì gọi là 碰.
Tài xỉu: một loại hình cá cược, nguồn gốc chính là 大小 – người chơi đặt cửa lớn hoặc bé.

4. Chưa tìm hiểu được:
Nguồn gốc của từ “tá lả” là gì? Tại sao lá bài Joker lại gọi là “phăng teo”? Từ “xúc xắc” là từ đâu ra? Nguồn gốc từ “phỏm” cũng đang bỏ ngỏ.
___
(*) theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Tình