Lại nói chuyện “hack” bài thời cổ

Trước tôi có nói đến mấy bài thơ thời Lý – Trần thực ra là… hack (nói trắng ra là “đạo văn đạo thơ” – một phần hoặc gần như toàn bộ) thơ của Trung Hoa, các bạn có thể xem lại tại đây.

Hôm nay đọc được thêm một tích truyện lưu truyền trong dân gian nữa về Mạc Đĩnh Chi, nghĩ bụng có khi cũng… hack, rồi chưa kịp kiểm chứng thì đã có người tìm ra thơ “gốc”, đúng là hack thật!

Truyện về Mạc Đĩnh Chi như sau: tương truyền cụ Mạc đi sứ nhà Nguyên, đúng lúc công chúa Nguyên mới mất, vua Nguyên lệnh cho đọc văn tế, nhưng đưa tờ giấy chẳng viết gì ngoài một chữ “nhất”. Mạc Đĩnh Chi bèn lập tức ứng khẩu ra bài tế lấy chữ “nhất” làm chủ:

青天一朵雲 Thanh thiên nhất đoá vân
烘爐一點雪 Hồng lô nhất điểm tuyết
上苑一枝花 Thượng uyển nhất chi hoa
瑤池一片月 Dao Trì nhất phiến nguyệt
噫雲散雪消花殘月缺 Y! Vân tán, tuyết tiêu, hoa tàn, nguyệt khuyết!

(Trời xanh một khóm mây, Lò hồng một hạt tuyết, Thượng uyển một nhành hoa, Dao Trì một mảnh nguyệt. Ôi, mây tán, tuyết tan, hoa tàn, nguyệt khuyết!)

Vua Nguyên nghe xong khen hay!

Nghi hack là vì truyện ông Mạc Đĩnh Chi không phải lần đầu bị phát hiện là chép lại của Trung Hoa. Câu đối khi đi qua cửa ải cũng là truyện của Trung Hoa mà ra. Hơn nữa, câu “Hồng lô nhất điểm tuyết” nghe khá… buồn cười, trên bếp lại có một hạt tuyết? Cuối cùng tìm một hồi thì ra là tích truyện nói về Dương Đại Niên (nhà văn thời Bắc Tống), như sau:

Sứ giả Khiết Đan sang viếng hoàng hậu Tống, gửi điếu văn nhờ Dương Đại Niên đọc, nhưng Dương Đại Niên mở ra không thấy có chữ, ông vẫn ứng khẩu đọc luôn một bài:

惟靈,巫山一朵雲,閬苑一團雪,桃源一枝花,秋空一輪月。豈期雲散雪消,花殘月缺,伏惟尚饗!

Duy linh, Vu Sơn nhất đoá vân, Lương uyển nhất đoàn tuyết, Đào nguyên nhất chi hoa, Thu không nhất luân nguyệt. Khởi kì vân tán tuyết tiêu, hoa tàn nguyệt khuyết. Phục Duy Thượng Hưởng!

(Thiêng thay, Vu Sơn một khóm mây, Vườn cao một khối tuyết, Đào nguyên một nhành hoa, Trời thu một vầng nguyệt. Há chờ mây tán tuyết tan, hoa tàn nguyệt khuyết? Có linh xin hưởng!)

Vua Tống nghe xong cũng khen hay!

Truyện lưu truyền là thế, nhưng cũng nói luôn thêm rằng, không phải ai cũng tin.  Trong sách Liêu Thi Thoại, Chu Xuân (đời Thanh) có chép nhưng bảo rằng truyện chắc do tiểu thuyết gia bày ra đó thôi, bởi thời đó thiếu gì nhà thơ, tại sao có thơ mà lại không có ghi chép?

Thơ văn nước ta thời Lý Trần có đôi bài “học” của Trung Hoa, mà truyện kể truyền miệng trong dân gian về các ông trạng thì còn lấy nhiều tích của Trung Hoa lắm. Truyện Trạng Lường (Lương Thế Vinh) cân voi chẳng phải chép nguyên lại truyện Tào Xung cân voi đó sao?