Mạn đàm: Tử Vi Đẩu Số và văn hóa phương Đông

Tử vi đẩu số là một trong những chi của ngành dự trắc học phương Đông, rất thịnh hành ở Việt Nam. Bỏ qua những điều huyền hoặc, thì Tử vi thực sự là một dấu ấn văn hóa tuyệt vời, một đỉnh cao trí tuệ về logic học, dự trắc học, toán học, thống kê, triết học. Tử vi thể hiện sâu sắc những đặc trưng văn hóa phương Đông, hơn nữa còn là một hệ thống đầy đủ và phức tạp hiếm có.

1. Tử vi và horoscope

Nhiều người dịch từ “horoscope” là Tử vi, có lẽ vì nhiều nét tương đồng của hai hệ thống này: đều dùng để dự đoán vận mệnh con người, và đều có 12 cung (Tử vi gọi là 12 cung thiên bàn, horoscope gọi là 12 cung Hoàng đạo). Nhưng thực tế, hai hệ thống này khác nhau rất nhiều, horoscope của phương Tây khá chung chung, còn Tử vi rất chi tiết (chi tiết ra sao xin nói sau); horoscope dựa vào những chòm sao có thật, kết quả của sự quan sát thiên văn, còn Tử vi dựa vào những chòm sao có thể nói là “tưởng tượng” ra, kết quả của sự quan sát cả thiên văn, địa lí lẫn nhân sinh.

Horoscope vẫn thường lưu truyền trên mạng, trên facebook, trên điện thoại di động và trên báo. Xét về tính truyền bá, thì nó mạnh hơn Tử vi, vì tính chất đơn giản của nó. Nói sơ lược thì chỉ có thế này: chia vòm trời làm 12 cung Hoàng đạo, mỗi cung là 1 chòm sao, chia thời gian trong năm làm 12 phần (không tương ứng với 12 tháng), mỗi phần ứng với 1 chòm sao. Ta có 2 trục: không gian và thời gian. Trục không gian là trục đối chiếu, cái cần quan sát chính là thời gian tương ứng. Mỗi chòm sao đại diện cho một loại tính cách, và trong từng tháng lại có những vận số khác nhau. Đơn giản là như vậy.

Tử vi phức tạp hơn rất nhiều. Về số lượng, ta có tổng cộng 104 sao, trong đó có 14 sao chính (chính diệu), ngoài ra có 6 thiên diệu, 4 hóa diệu, còn lại là tạp diệu. Đó là về mặt không gian. Xét về mặt thời gian, thì để lập lá số tử vi không chỉ căn cứ vào ngày tháng sinh mà phải có đủ năm, tháng, ngày, giờ sinh chính xác. Tuy nói Horoscope căn cứ vào ngày tháng sinh, nhưng thực chất cũng chỉ chia thời gian thành 12 phần (trong 1 năm), còn Tử vi thì chia thời gian rất nhỏ: thành 12 giờ trong 1 ngày, 29-30 ngày trong 1 tháng, 12 tháng trong 1 năm, và 60 năm trong 1 giáp. Tất cả có 514.800 lá số tử vi khác nhau.

Vì thế, Horoscope rất dễ học, dễ tra, còn Tử vi vì có quá nhiều phần tử nên khó mà lưu truyền nhanh chóng. Tuy nhiên, ít ra đối với người Việt Nam mà nói, thì Horoscope chủ yếu là “xem cho vui”, còn nếu đã lập lá số Tử vi thì tức là xem rất nghiêm túc, từ chuyện làm nhà đến chuyện lấy vợ lấy chồng. Chính vì độ “phức tạp” của Tử vi, mà nó cũng có độ chi tiết và độ tin cậy cao.

2. Tử vi và tư duy tổng hợp

Người phương Đông dùng 1 đôi đũa để làm tất cả mọi việc trong bữa cơm. Còn người phương Tây thì phải dùng dao, dĩa, thìa. Đó là sự khác nhau giữa tư duy tổng hợp và tư duy phân tích. Tử vi là minh chứng sinh động cho tư duy tổng hợp.

Tổng hợp cấp phần tử:

Cho mỗi sao là một phần tử, thì có thể nói mỗi sao là đại diện cho một mẫu tính cách, đại để chia làm hung và cát, nhưng còn có những đặc tính cụ thể nữa. Nhưng đôi khi một sao có thể đại diện cho nhiều tính cách khác nhau, tùy thuộc vào vị trí, sinh khắc, phối hợp mà nó thể hiện tính cách nào. Ví dụ như sao Tham Lang, được cho là hiện thân của Đát Kỷ, vừa là độc ác, vừa là dâm dật, vừa là mạnh mẽ, vừa là cao quý. Ngoài ra, gọi là sao hung (xấu) sao cát (tốt) cũng chỉ là tương đối, còn tùy thuộc vào vị trí, phối hợp của sao mới nói được.

Một sao là một kí hiệu mã hóa cho nhiều sự vật sự việc trong vũ trụ, chứ không phải chỉ riêng thứ gì. Ví dụ như Thái Âm, Thái Dương là mặt trăng, mặt trời, đồng thời chỉ đầu óc thông minh, đồng thời lại tượng trưng cho hai con mắt. Vì thế, số người nào có Thái Âm Thái Dương bị hãm thì hoặc là người ngu dốt tối tăm, hoặc là mắt kém.

Tổng hợp cấp liên phần tử:

Sao đi theo bộ. Bộ sao cát đi với nhau thì tốt, bộ sao hung đi với nhau thì xấu, nhưng đôi khi hung đi với hung lại là cát, không phải một phép cộng đơn giản  mà tính toán được. Ví dụ như Tham Lang được coi là xấu, nhưng bộ Sát Phá Liêm Tham (Thất Sát, Phá Quân, Liêm Trinh, Tham Lang) đi với nhau thì lại thành tốt, vinh hiển, cao quý.

Sao đi theo cặp thì thường tăng cường cho nhau, ví dụ như Thiên Khôi đi với Thiên Việt, Tả Phụ đi với Hữu Bật, Hỏa Tinh đi với Linh Tinh, Kình Dương đi với Đà La. Các cặp sao có thể không cố định. Tùy vào việc kết hợp với sao nào mà tính chất của cặp đôi cũng sẽ khác đi.

Tổng hợp cấp cao:

Sao phải đóng ở cung nhất định. Nhưng xem một cung không chỉ xem các sao đóng cung đó, mà phải xem ở cung xung chiếu, tam hợp (tổng cộng xem 4 cung) để dự đoán. Những bộ sao sẽ phát huy tác dụng ở cả những cung chiếu như thế. Lại có thể xem cả những cung giáp với cung cần xem. Ví dụ cung Thiên Di mà có giáp xuất hiện Tiền Mã Hậu Cái (trước có Thiên Mã, sau có Hoa Cái) thì rất tốt, ví như người đi ra khỏi cửa có ngựa cưỡi, có lọng che vậy.

Tổng hợp hệ thống:

Tử vi là một hệ thống tổng hợp. Các bộ sao có thể tăng tác dụng cho nhau, có thể kìm hãm nhau. Cũng có khi một sao mạnh có thể triệt những sao yếu khác, ví dụ như Tử Vi, Thiên Lương là những sao mạnh. Ngoài ra, lại có Tuần Không và Triệt Không, đóng giữa hai cung, làm giảm đặc tính của cung đó. Như vậy, xem Tử vi không chỉ xem từng bộ sao tác động ra sao vào cung cần xem, mà còn phải xem tính ảnh hưởng lẫn nhau của các sao hoặc bộ sao.

Vị trí các sao cũng rất quan trọng, không chỉ quyết định việc đóng hay chiếu của sao, mà còn quyết định tính chất, sức ảnh hưởng của sao, cái này xin nói sau. Tóm lại, Tử vi là một hệ thống tương tác phức tạp giữa các phần tử chứ không phải tập hợp đơn lẻ các phần tử.

Tổng hợp liên hệ thống:

Bản thân việc chia cung của Tử vi là dựa vào can chi của năm tháng ngày giờ sinh, cái gốc đầu tiên chính là hệ can chi. 12 cung chính là 12 địa chi, nhờ thế mà mới có thể tính toán thời gian trong Tử vi.

Bản thân các địa chi lại được phối hợp với ngũ hành: Hơi, Tí hành Thủy; Dần, Mão hành Mộc; Tị, Ngọ hành Hỏa; Thân, Dậu hành Kim; còn lại là hành Thổ. Việc sắp xếp ngũ hành để làm gì? Để tính toán sự ảnh hưởng của sao lên số mệnh. Tất nhiên trước đó cũng cần xác định ngũ hành của mỗi sao. Sao đóng ở cung nào thì cần xem xét xem ngũ hành của sao và của cung tương sinh, tương khắc ra sao. Ví như sao Đào Hoa thuộc Mộc, đóng cung Dần cung Mão là tương hợp, đóng cung Thân cung Dậu là bị khắc, vì Kim khắc Mộc.

Hệ can chi vừa dùng để tính năm,vừa tính tháng, ngày, giờ. Vì thế, nhìn địa chi của các cung, ứng với tính chất của các sao, có thể nhìn ra sao nào đóng ở đâu thì tốt, ở đâu thì xấu. Ví dụ như Thái Dương, là tượng trưng cho mặt trời, đóng cung Dần, Mão là tốt, là cách “Nhật xuất phù tang”, đóng Tị, Ngọ thì như mặt trời giữa trưa, là cách “Nhật lệ trung thiên”. Thái Âm là mặt trăng, đóng cung Tý, Hợi thì là mặt trăng buổi tối, là quý cách “nguyệt lãng thiên môn”, còn nếu đóng cung Ngọ thì lại bị hãm, là xấu.

Lại ví như sao Đào Hoa, đóng giờ Dần Mão thì tốt, một vì thuộc Mộc như trên đã nói, hai là như hoa đào nở buổi sớm, tốt. Còn đóng cung Ngọ thì như hoa đào buổi trưa, sắp tàn đến nơi. Đóng đến cung Thân, Dậu thì như… hoa đào bị chặt.

3. Tử vi và tư duy mơ hồ

Phương Đông ít có truyền thống buôn bán và công nghiệp, nên tư duy chính xác ít hơn phương Tây. Tử vi cũng có những mặt mơ hồ của nó. Thú vị ở chỗ, nhiều điểm của Tử vi lại ám hợp với lí thuyết logic mờ hiện đại, hay lí thuyết nguyên dạng trong khoa học xã hội ngày nay.

Tử vi nói đến các sao tương tác lẫn nhau, tạo nên ảnh hưởng tổng hợp đối với số mệnh. Nhưng sự thúc đẩy hay kìm hãm lẫn nhau của sao cụ thể là bao nhiêu phần trăm, thì không ai nói được, chỉ có thể nói một cách tương đối là “lớn” hay “nhỏ” mà thôi. Ví như bộ tứ sát Kình Đà Linh Hỏa (Kình Dương, Đà La, Linh Tinh, Hỏa Tinh) rất xấu, gặp Tử Vi thì bị Tử Vi chế ngự. Nhưng Tử Vi có chế ngự được hết hay không, chế ngự được bao nhiêu phần trăm? Nếu Tử Vi đóng không đúng cung thì khả năng chế ngự giảm đi bao nhiêu? Nếu các sao xấu cũng đóng không đúng cung thì lại giảm đi bao nhiêu phần trăm khả năng xấu? Không có tính toán cụ thể cho những trường hợp như vậy.

Tử vi dự đoán số mệnh, nghĩa là nếu dự đoán đúng thì chắc chắn sự việc sẽ xảy ra như vậy. Nhưng đồng thời, sách Tử vi cũng lại nói một vài cách hóa giải sự việc. Ví như người có cách xấu, “giai bất nhân Phá Quân Thìn Tuất” (con trai có Phá Quân đóng cung Thìn cung Tuất thì dễ là kẻ bất nhân), vậy cứ để mặc cho người đó trở thành tội phạm? Không phải thế, Tử vi hay nói những người như vậy nên vào con đường thanh tu. Vậy xét theo một cách nào đó, Tử vi cũng là thứ khuyến thiện, và cũng có tính biện chứng sơ khai.

Số mệnh không phải là những bước chuyển đổi đột ngột, mà theo chiều hướng từ từ, dần dần. Tử vi cũng thể hiện điều đó. Còn trẻ thì xem cung Mệnh, ngoài 30 thì xem đến cung Thân (Thân không cố định, có công thức tính toán để xem Thân sẽ trùng vào cung nào). Nhưng ngoài 30 không có nghĩa là cung Mệnh đã hết ảnh hưởng, ảnh hưởng của Mệnh là giảm dần theo thời gian. Cái này giống như lí thuyết nguyên dạng (prototype) vậy, sự chuyển đổi từ phạm trù (category) này sang phạm trù khác diễn ra từ từ trong tư duy, một phần tử càng ít đặc tính của phạm trù A sẽ càng nhiều đặc tính của phạm trù B, chứ không có biên giới rạch ròi giữa A và B.

4. Giới hạn của Tử vi

Tử vi khó xem được sự việc cụ thể (theo tôi biết thì cách gieo quẻ bát quái xem được sự việc rất cụ thể). Tử vi là mô hình tổng thể của một đời người. Tuy nhiên nó cũng khá cụ thể. Trước hết nó xem được tổng quan hình dáng, tính cách, số mệnh của con người.

Nói thêm về hình dáng, có bạn sẽ thắc mắc Tử vi xem hình dáng người ta thế nào. Như trên tôi nói, các sao có thể tượng trưng cho cơ thể con người. Người có Thái Âm Thái Dương đắc địa chiếu Mệnh thì mắt sáng, hãm thì mắt kém hoặc đầu óc kém. Ngoài ra người có Tam Thai, Bát Tọa chiếu thì dễ béo, có Đế Vượng đóng thì dáng người bệ vệ, có Thất Sát thì da ngăm đen, có Hóa Lộc thì da trắng, có Hồng Loan thì hồng hào…

Tử vi xem được đến vị trí, hình dáng phần mộ tổ tiên (chủ yếu ở cung Phúc Đức). Tử vi xem được tài lộc, hạnh phúc của người ta. Ví dụ đơn giản như có người giàu ức vạn nhưng luôn lo phiền, vì sao? Vì số có nhiều lộc nhưng cung Phúc có hung tinh, nên giàu có mà phải ưu phiền.

Tử vi xem được số từng năm, từng tháng. Có người nói Tử vi chỉ có 12 cung, vậy chẳng lẽ cứ 12 năm thì lặp lại giống nhau? 12 tháng lặp lại giống nhau? Không phải thế. Mỗi năm lại phải an thêm những sao lưu, từ sao lưu mới xem đến năm ấy, tháng của năm ấy. Cả năm mà xấu thì vài tháng tốt cũng khó gỡ lại. Cả năm tốt thì vài tháng xấu cũng chưa làm sao.

Tuy nhiên, Tử vi cùng lắm cũng chỉ có hơn 500.000 lá số, mà thế giới có hơn 6 tỉ người. Chẳng lẽ người sinh cùng năm tháng ngày giờ thì giống nhau? Có thể nói về đường hướng chung là giống nhau, nhưng mức độ, thời gian lại khác nhau. Đây là một hạn chế của Tử vi, người ta vượt qua hạn chế này bằng cách kết hợp thêm những nhân tố khác nữa, chẳng hạn như nơi sinh khác nhau thì khác nhau, người mẹ lúc sinh nằm giường cao hay thấp, quay đầu về hướng nào… đều có ảnh hưởng. Lại như con cái thì có ảnh hưởng từ mệnh của cha mẹ, sau này lại ảnh hưởng từ vợ chồng. Cuối cùng, làm việc thiện, tích âm đức thì giảm tai ương, đó là điều mà mọi khoa tướng số, dự trắc đều nói.

Phụ: Tử vi là chính xác hay mê tín?

Trong Tử vi, không nói đến thần thánh. Xa vời nhất chỉ là nói đến phúc đức tổ tiên. Tổ tiên cũng là con người, những việc làm của người ta tất là có ảnh hưởng tới đời sau, điều đó không có gì là mê tín cả.

Tử vi, nếu bỏ qua những truyền thuyết huyễn hoặc, thì là một hệ thống tín hiệu, mã hóa các thông tin của đời người. Tôi tin rằng Hi Di Trần Đoàn soạn ra Tử vi không phải nhờ việc cúng bái hỏi trời, mà dựa trên sự quan sát vũ trụ, nhân sinh, địa lí mà định ra. Vì thế Tử vi có tính linh hoạt, sang đến Việt Nam phải đổi vài điều để phù hợp với Việt Nam. Có thể nói, mỗi người sinh ra đều chịu ảnh hưởng khác nhau từ năng lượng vũ trụ. Tử vi là một hệ thống ghi chép, mã hóa các dòng năng lượng vũ trụ khác nhau, đồng thời tính toán sự ảnh hưởng đan xen của những dòng năng lượng đó lên cuộc đời con người.

Tử vi ngày nay khó mà truy tìm ra nguyên nhân gốc rễ của những bài dạy dự đoán, nhiều khi là sự học thuộc theo công thức cho sẵn. Có thể ngày xưa những công thức đó đều có nguyên do cả, chẳng qua ta không thể gọi ông Trần Đoàn dậy mà hỏi cho ra nhẽ được thôi. Rất có thể, đối với người xưa mà nói, thì những kí hiệu mã hóa này rất trực quan, rất sinh động, chứ không hề thần bí, chẳng qua người đời nay trải qua nhiều năm không còn nhớ đến cái nguồn gốc sâu xa đó nữa, nên cho rằng đó là thần bí kì lạ.

Nói ví như lá số của tôi, cho đến nay số mệnh chưa có điều gì vượt ra khỏi lá số Tử vi đó cả. Nói xa xôi như cả cung Mệnh, có Thái Dương đắc địa, Thái Âm chiếu đắc địa, lại có Thiên Lương, có thêm Khôi Việt chầu vào, là Mệnh đẹp. Nhưng Mệnh có Phục Binh đóng, Tướng Quân chiếu, là cái cách “nội binh ngoại tướng”, lính mà ở trong thì không nghe tướng ở ngoài, lại cộng thêm việc giáp 2 sao xấu là Đà La và Thái Tuế, nên làm việc hay gặp trục trặc, có người đố kị. Tuy nhiên cái chính yếu thì vẫn là tốt, nên mưu sự vẫn thành. Nói gần hơn thì tháng 2 âm năm nay có Thiên Mã lưu niên đóng, có Phi Liêm chiếu, chủ việc đi lại, tháng 2 âm tôi sang Bắc Kinh, là ứng vào cái sự này. Vậy nên cá nhân tôi thấy Tử vi chính xác, có sai sót chăng thì là do người xem còn chưa tinh thông mà thôi.

Vài lời mạn đàm nông cạn, bản thân không tinh thông Tử vi, chẳng qua trong lúc đọc sách có rút ra vài điều như vậy, có gì thiếu sót mong các cao sĩ xa gần chỉ bảo!