Tây Du loạn điểm

Cảm nghĩ bất chợt sau khi theo dõi vài bản Tây Du Kí

Đường Tăng

Hình tượng Đường Tăng “sâu đậm” nhất trong mắt khán giả xem truyền hình chắc là hình tượng một ông hòa thượng béo trắng, mặt mũi thanh tú, đi đâu cũng đội mũ mặc áo nghiêm chỉnh, gặp yêu quái là rú lên “Ngộ Không, Ngộ Không!”. Đó là hình tượng Đường Tăng trong bản 86, và e rằng chỉ có bản 86 (thêm bản 2000 với dàn diễn viên cũ) là có hình tượng đó.

Ngay từ thời Trương Vệ Kiện đóng Tôn Ngộ Không trong phim “Tề Thiên Đại Thánh” của TVB, hình tượng Đường Tăng đã khác, là một cao tăng thông hiểu Phật pháp, không sợ gian khó, dũng cảm hiên ngang. Đường Tăng bản Chiết Giang (Trần Tư Hàn đóng) là một cao tăng cũng không ngại gian khó, nhưng nổi bật hơn là từ bi và trí tuệ. Nhiếp Viễn (bản Trương Kỉ Trung) lại diễn dịch một hành giả mạnh mẽ, thâm trầm, phong trần.

Thường thì nhiều người không thích ông hòa thượng béo trắng suốt ngày la hét mà vẫn thành Phật cho lắm. Nhiều người cảm thấy như thế là bất hợp lí, có phần oan ức cho Tôn Ngộ Không. Vả lại, một người mười mấy năm trời trèo đèo lội suối đâu thể là cái ông béo trắng đó được. Có lẽ hình tượng Đường Tăng mạnh mẽ, trí tuệ là hợp với thực tế hơn. Nhưng “thực tế” và “nguyên tác” là hai chuyện khác nhau. Đường Tăng của Ngô Thừa Ân chính là cái ông béo trắng hay la hét đó. Ngô Thừa Ân đặt ra một ông… vô dụng làm sư phụ, suốt ngày phán sai lại còn gàn, lại còn nhát, chính là để nói mỉa… hoàng thượng.

Tôn Ngộ Không – khôn đâu đến trẻ, khỏe đâu đến già

Tôn Ngộ Không có một quá trình phát triển xuyên suốt từ đầu đến cuối truyện, giống như một con người từ lúc trẻ đến lúc già. Lúc trẻ thì rõ rồi: một Tôn Ngộ Không đầy sức mạnh, yêu tự do, thích thể hiện, nổi loạn. Có lẽ thanh niên thời nào cũng như vậy, nên từ thời… đó, Ngô Thừa Ân đã đặt ra một con khỉ như thế (còn con gì thích hợp hơn con khỉ?). Khi đi theo Đường Tăng – tức là 500 năm sau, thì có cảm giác Tôn Ngộ Không lúc này giống một người đã qua ngưỡng 35, thậm chí bước sang tuổi trung niên. Tôn hành giả vẫn rất khôn ngoan tinh quái, nhưng tính tình trầm tĩnh hơn xưa rất rất nhiều, nếu các bạn để ý kĩ sẽ thấy. Thứ nhất: không so đo với Bát Giới. Thứ hai: không so đo với… Đường Tăng. Có hàng tá những lần chỉ vì ông sư phụ gàn mà Tôn Ngộ Không phải khổ, nhưng lần nào cứu được sư phụ ra cũng chỉ thấy lão Tôn vui mừng, chưa lần nào oán thán.

Còn một điểm nữa chứng minh dấu hiệu tuổi tác của Tôn Ngộ Không: võ công suy giảm. Ngày xưa Tôn Ngộ Không từng đánh tung cả thiên đình địa phủ lẫn long cung, xưng hùng xưng bá, nếu không phải Như Lai ra tay thì không biết sẽ còn thế nào. Thế mà đến lúc đi lấy kinh thì chiêu thức hay dùng nhất của Tôn Ngộ Không là… gọi cứu viện. Ngũ phương yết đế, nhị thập bát tú, Na Tra Thái Tử, Nhị Lang Thần, Cửu Diệu Tinh Quân, Linh Cát Bồ Tát, Di Lặc Phật Tổ… gần như trên trời có bao nhiêu người là mời hết xuống. Nhất là Quan Âm Bồ Tát, không biết phải chạy vạy bao nhiêu lần.

Tôn Ngộ Không lúc trung niên lại là một hình ảnh đối lập với Đường Tăng. Người giảng Phật pháp nhiều nhất truyện, không phải Đường Tăng, mà chính là Tôn Ngộ Không, hơn nữa lại giảng giải rất sinh động, có thực tiễn, đúng nơi đúng lúc. Khi Đường Tăng vô tình than thở đường đi khó, không biết bao giờ mới tới Linh Sơn, Ngộ Không nói: có lòng thành thì dưới chân là Linh Sơn. Đường Tăng phục sát đất! Ở Trần Gia Trang sau khi thu phục xong Linh Cảm đại vương, có con rùa lớn muốn chở bốn thầy trò qua sông, Đường Tăng lại sợ ngồi lên không vững, Ngộ Không nói: vật này tu luyện lâu năm có linh tính, hiểu tiếng người, ắt không nói khoác. Đường Tăng lại phủ phục! Vì sao vậy? Vì thực tiễn nhiều, nên ngộ đạo mới nhiều, chỉ niệm kinh mà không nhìn đời thì sao tham thấu được cái lí tự nhiên của muôn vật, sao chứng ngộ được thiền?

[Phụ]: Ngưu ma vương

So với Tôn Ngộ Không thì Ngưu ma vương xem ra yên ổn hơn nhiều, từ sau khi Hoa Quả Sơn bị tấn công, chuyển về Ma Vân Động, ăn nên làm ra, nhàn rỗi quá hóa hư, đi cặp bồ với Ngọc Diện Hồ Li, gia đình rạn nứt, thằng con chán nản bỏ đi tụ tập với đám bạn bè hư hỏng quấy phá khắp nơi. Gia đình Ngưu ma vương vẫn như hiện hữu đâu đây trong nhiều gia đình hiện đại ngày nay.

Hình tượng bốn thầy trò

Đường Tăng đạo mạo đường hoàng nhưng nhiều khi gàn, là đại diện của vua. Trư Bát Giới tham lam háo sắc là đại diện của nịnh thần. Sa Tăng chỉ biết lầm lũi thồ hàng, ngớ nga ngớ ngẩn, là đại diện của đám quan chỉ biết cúi đầu nghe sai vặt, Tôn Ngộ Không xông xáo đánh đấm, không ngại đụng chạm tới “vua”, là đại diện của trung thần. Bốn thầy trò là một triều đình thu nhỏ.

Tự nhiên lại nghĩ thêm, ba đồ đệ của Đường Tăng còn là đại diện của “tam độc” tham, sân, si nữa. Bát Giới là “tham”, Ngộ Không là “sân” (tức giận), Sa Tăng là “si” (u tối). Mỗi lần một thứ “độc” phát tác là một lần “bộ tứ” lâm nguy.

Kiếp nạn lớn nhất

Kiếp nạn lớn nhất của Đường Tăng là đoạn nào? Lần nào cũng bị yêu quái dọa ăn thịt, nên chắc không phải những lần suýt bị ăn thịt. Kiếp nạn lớn nhất chắc là những lần bị… yêu. Bị mấy con yêu nữ như bọ cạp tinh, chuột tinh đòi kết hôn thời chả kể làm gì, vì dù sao người và yêu quái cũng khác loài, tuy mấy thứ yêu quái đó có hình dong mĩ nữ thật, nhưng kết hôn với chúng thế nào cũng có ngày dính độc mà chết, người thường cũng hiểu cái lẽ đó. Cái nạn lớn nhất là nạn nữ vương nước Tây Lương: vinh hoa phú quý có, mĩ nữ cũng có. Người ta có khi bị dọa giết vẫn chạy qua, chứ bị cả vàng bạc, quyền lực cộng thêm gái đẹp dụ dỗ thì… gần như không ai thoát. Tiền, tình, quyền, cả ba thứ đó cùng lúc đánh vào Đường Tăng, làm sao có thể tỉnh bơ mà bước qua được?

Theo ý kiến cá nhân, đoạn đi qua nữ nhi quốc này, bản 86 diễn đạt hơn cả, xúc động hơn cả, chân thật hơn cả. Ánh mắt nữ vương lúc chia tay Đường Tăng, giọng nói nữ vương lúc gọi “ngự đệ ca ca”, tha thiết, bi thương, ngọt ngào, níu kéo, đủ cả. Đường Tăng đã dứt áo lên ngựa, mà phải ngoái đầu lại nhìn, rồi vội quất ngựa đi mau, sợ nếu còn trù trừ thì không đi nổi. “Đáng sợ” hơn cả là trước đó Đường Tăng còn thốt ra câu “nếu có duyên xin hẹn kiếp sau” (cha nội này là người tốt đã tu 10 kiếp, chắc nghĩ rằng kiếp 11 ăn chơi một chút cũng được). Có lẽ đó là lần duy nhất Đường Tăng thật lòng rung động trước một cô gái (còn tiền và quyền thì không làm gì được chàng rồi).

Bản Chiết Giang, nữ vương vật ra đất khóc lóc, Đường Tăng nhắm mắt bỏ đi, tuy cũng xúc động, nhưng ánh mắt nhìn nhau không đẹp bằng bản 86. Còn bản Trương Kỉ Trung thì… quá chán. Nữ vương còn trẻ con tí tởn, sau cùng cũng thả Đường Tăng đi. Tình cảm của Đường Tăng thì thực sự giống một ông anh lớn tuổi không để ý tới một cô gái 16, buồn cười trước sự rung động đầu đời của teen nữ vương. Tuy nhiên, con bọ cạp tinh thì xinh vô đối, xinh hơn, đa tình hơn nữ vương nhiều!